شرکت سبز گستر کارمانیا

 ظرف‌های كشت:

مهم‌ترين ظرف‌های كشت كه در باغبانی مورد استفاده قرار می‌گيرند عبارتند از: 

1- گلدان‌ و انواع آن:

 گلدان معمولی‌ترين وسيله كشت و نگهداری گياهان باغبانی، به ويژه گياهان زينتی است. برای اين كه ريشه گياه بتواند به طور كامل از گلدان استفاده نمايد بايد تناسبی بين قطر دهانه، قطر ته و ارتفاع گلدان برقرار باشد، بدين ترتيب كه قطر ته گلدان، سه چهارم و ارتفاع چهار پنجم قطر دهانه گلدان باشد، برای مثال، اگر قطر دهانه گلدان 20 سانتی‌متر باشد قطر ته گلدان بايد برابر با سه چهارم 20 يعنی 15 سانتی‌‌متر، و ارتفاع گلدان چهارم پنجم 20 يعنی 16 سانتی‌متر باشد. با تأسف، در ايران، در ساختن گلدان‌ها كه بيشتر سفالی هستند و با ابعاد مختلف ساخته می‌شوند، تناسب فوق رعايت نمی‌شود. در جدول ذيل اسامی گلدان‌های مرسوم در ايران و قطر تقريبی دهانه‌ آن‌ها در سه تقسيم‌بندی مختلف آمده است.

افزون بر گلدان‌های نگهداری گياه، گلدان‌های ويژه بذركاری نيز وجود دارند كه دارای دهانه بزرگ و ارتفاع كم می‌باشند. قطر دهانه، در اين گلدان‌ها به طور معمول 25 تا 40 و ارتفاع ‌آن‌ها 6 تا 10 سانتيمتر است. به طور معمول در ته هر گلدان برای بيرون رفتن آب زيادی يك يا چند سوراخ زهكش، بر اساس اندازه گلدان، وجود دارد كه در موقع پر كردن خاك گلدان بايد روی آن‌‌ها را با يك قطعه كوچك سفال يا سنگريزه كوچك پوشاند تا تنها آب از گلدان‌ها بيرون‌ رفته، و خاك درون گلدان شسته نشود. گلدان‌ها را بر اساس نوع جنس آن‌ها به گروه‌‌های زير تقسيم می‌كنند:

          ( اسامی گلدان‌های مرسوم در ايران و قطر تقريبی دهانه آنها در سه تقسيم‌بندی مختلف )

 الف- گلدان‌های سفالی: از برتری‌های اين گلدان‌های ساخته شده از گل‌رس، برخورداری از منفذ‌های كافی، و دفع آسان رطوبت اضافی، و از معايب آنها سنگينی  و شكستنی بودنشان است. چون در اين گلدان‌ها، پس از مدتی استفاده، نمك‌های سمی جمع می‌شود، پيش از استفاده دوباره بايستی مدتی در آب قرار گيرند.

 ب- گلدان‌‌های پلاستيكی: اين گلدان‌ها سبك وزن بوده و می‌توان چند بار به راحتی، آن‌ها را مورد استفاده قرار داد. بعضی از انواع آن‌ها انعطاف‌پذير داشته و شكسته نمی‌شوند اما منفذی ندارند، بنابراين چنانچه زهكش ته گلدان اشكالی پيدا كند، ريشه‌های گياهان خيلی زود آسيب می‌بينند.

 پ- گلدان‌های پيتی: در اين گلدان‌ها كه جيفی پات(Jiffy pot) نيز ناميده می‌شوند ،قطر دهانه 5 تا 10 سانتی‌‌متر بوده، به شكل گرد يا چهارگوش می باشند. جنس آن‌ها از پيت، فيبر و چوب است كه گاهی مقداری كود شيميايی نيز به آن‌ها اضافه شده است. از ويژگی‌های اين گلدان‌ها پوسيدگی هنگام  در خاك قرار گرفتن می‌باشد، بنابراين ممكن است بذرهايی را كه انتقال آن‌ها مشكل است (مانند جاليز‌ی‌ها) در يك محيط گرم پيش رس كرده، سپس با گلدان در خاك قرار داد .نوعی از اين گلدان‌ها به شكل قرص ساخته شده كه پس از آن كه در آب قرار گيرد متورم شده، به گلدانی پر از آميخته خاكی تبديل می‌شود و برای كاشت بذرهای بسيار ريز مناسب است.

2-جعبه كشت :

اين جعبه‌ها كه از چوب، پلاستيك يا فلز ساخته شده‌اند دارای ابعادی حدود 60×30 با ژرفايی برابر 15 تا 20 سانتيمتر می‌باشند. در صورت لزوم ممكن است در ته اين جعبه‌‌ها سوراخ‌های زهكش ايجاد شود تا آب اضافی از محيط كشت خارج گردد. اين جعبه‌‌ها را در شاسی يا گلخانه قرار داده در آن بذر می‌كارند يا قلمه‌‌ها را ريشه‌دار می‌كنند. برای مقاوم‌سازی قلمه‌ها يا نهال‌ها به هوای سرد، می‌توان جعبه‌ها را به شاسی سرد انتقال داد. در موقع انتقال به مزرعه، جعبه‌ها را به محل كاشت می‌برند و گياهان را با كمترين آسيب به ريشه‌ها به خاك منتقل می‌كنند.

3-كيسه‌های پلاستيك:

از كيسه‌‌های پلاستيكی معمولی نيز می‌توان، به عنوان ظرف‌های كشت، در باغبانی استفاده كرد. برای اين كار در ته كيسه سوراخ‌های كوچكی، به عنوان زهكش، ايجاد كرده سپس كيسه را با خاك يا تركيب ديگری پر ساخته، درون هر كدام يك قلمه يا يك يا چند بذر می‌كارند. در موقع انتقال به مزرعه يا باغچه، پس از كارهای لازم مانند مقاوم‌سازی نسبت به سرما، كيسه‌‌ها را به آهستگی بدون آن كه آسيبی به ريشه‌ها بخورد و خاك اطراف آن‌ها بريزد پاره كرده و گياه را به خاك منتقل می‌كنند.

محيطهای كشت:

از آنجا كه محيط ريشه در گياهان گلدانی محدود است و اين گياهان، مانند گياهانی كه در مزرعه، باغ، يا باغچه كشت می‌شوند نمی‌توانند ريشه‌های خود را گسترش داده، به طور طبيعی از منابع غذايی خاك استفاده كنند، برای برآورده ساختن نيازهای گياه، با آميختن مواد مختلف محيط كشت مناسبی درون گلدان ايجاد می‌كنند. مهم‌ترين اين مواد عبارتند از:

 1-خاك:

 ويژگی‌های فيزيكی و شيميايی خاك كه بخشی از مواد تشكيل‌دهنده محيط كشت گياهان گلدانی است و همچنين عناصر پرمصرف و كم‌مصرف در بخش اطلاعات پايه خاكشناسی مورد بحث قرار گرفته‌اند.

2-مواد آلی:

 مواد آلی مورد نياز برای محيط كشت از دو منبع مختلف حيوانی و گياهی تأمين می‌شوند:

 اول- كودهای دامی:

 كودهای دامی دربرگيرنده مدفوع چهارپايان، پرندگان، پودر استخوان و مواد زايد كشتارگاه مانند خون تازه، خون و گوشت خشك شده، شاخ و سم جانوران و غيره است.همچنين، به ندرت از كود انسانی نيز ممكن است استفاده شود. اين كود‌ها نه تنها ويژگی‌های فيزيكی خاك را بهبود می‌بخشند بلكه در تقويت خاك و تكميل ويژگی‌های شيميايی آن نيز نقش مهمی دارند. تركيب شيميايی اين كودها، بسته به نوع دام و خوراكی كه مصرف می‌كند، متفاوت است. افزون بر مدفوع، از ادرار دام‌ها نيز می‌توان برای تقويت خاك استفاده كرد. برای جلوگيری از هدر رفتن ادرار دام‌ها كه به ويژه برخوردار از مواد نيتروژنه وافر است، در زير پای دام‌ها مقداری كاه خشك می‌پاشند تا ادرار را به خود جذب كند.افزون بر اين، كف اصطبل را با سيمان و سنگ می‌پوشانند تا ادرار به زمين فرو نرود. تخته‌های كودی زير پای دام‌ها را در محلی جمع كرده و برای جلوگيری از هدر رفتن نيتروژن آن، آن‌ها را روی هم به صورت فشرده در جای غير قابل نفوذی انباشته می‌كنند و چون فعاليت باكتری‌ها، برای تجزيه مواد، و تبديل مواد آلی نيتروژنه به نيتروژن قابل جذب در محلی مرطوب صورت می‌گيرد به طور پيوسته روی آن آب می‌باشند. اين كود را پس از شش تا هفت ماه كه رنگ قهوه‌ای به خود گرفت، و پيش از پوسيده شدن كامل كاه داخل آن، به زمين می‌دهند يا با خاك و مواد ديگر، برای استفاده گياهان گلدانی می‌آميزند. از كود انسانی نيز گهگاه در باغبانی استفاده می شود، ولی با توجه به آلودگی فراوان اين كود، می‌بايستی تا حد ممكن از كاربرد آن خودداری شود و در صورت ناچار بودن، بايد در محلی دور از نواحی مسكونی انبار شود و تنها به محصول‌هايی داده شود كه به صورت پخته مصرف می‌شوند. امروزه مصرف كودهای آلی حيوانی و به ويژه انسانی برای گياهانی كه در درون خانه نگهداری می‌شوند يا در باغچه خانه‌ها كشت می‌شوند، بطور كلی از نظر بهداشتی منسوخ شده و به جای آن از كودهای آلی گياهی، آن هم بيشتر پس از سترون كردن، استفاده می‌كنند.

دوم- كودهای گياهی:

 در باغبانی از كودهای گياهی زير استفاده می‌شود:

الف- خاكبرگ(Leaf mold) :

خاكبرگ كه از پوسيده شدن موادی مانند برگ درختان، چمن‌های قيچی شده و غيره توليد می‌شود ارزش غذايی چندانی ندارد و تنها به منظور سبك و قابل نفوذ كردن خاك‌های گلدانی مورد استفاده قرار می‌گيرد. برای تهيه خاكبرگ، در فصل پاييز برگ‌های خشك درختانی كه رگبرگ‌های ضخيم و خشن ندارند (مانند درختان ميوه، افرا و نارون) را در محلی روی سطح زمين يا در يك گودال به صورت يك لايه جمع‌آوری كرده، پس از آن كه با آبپاشی، رطوبت لازم را تأمين كردند برای تسريع در پوسيده شده آن‌‌ها مقداری كود نيتروژنه مانند اوره به آن‌‌ها می‌افزايند، سپس يك لايه ديگر برگ ريخته و با تكرار عمل آبپاشی و كود پاشی به انباشتن مقدار مورد نظر برگ می‌پردازند. در اثر رشد و نمو باكتری‌ها، برگ‌ها به تدريج، پوسيده می‌شوند. به طور معمول هراز چندی اين توده را از هم می‌پاشند و دوباره در محل ديگری روی هم می‌ريزند. اين كار به منظور جلوگيری از ايجاد گرمای بيش از حد در درون توده، كه باكتری‌ها را از بين می‌برد و برای هوا رسانی به باكتری‌های هوازی انجام می‌گيرد. به هم خوردن توده خاكبرگ، مراحل پوسيده شدن را تسريع می‌كند. در شرايط عادی، خاكبرگ پس از 8 تا 12 ماه قابل استفاده می‌شود، ولی خاكبرگ‌هايی كه 3 تا 4 سال مانده باشند ترجيح داده می‌شوند .خاكبرگ آماده شده را بايد الك كرد تا چوب‌ها و قسمت‌های زايد آن جدا شود. خاكبرگ ممكن است دارای بذر علف‌های هرز، آفات و بيماری‌ها باشد بنابراين بايد پيش از مصرف گندزدايی شود.

ب- پيت(Peat (tourbe):

 پيت يا تورب عبارت از باقی‌مانده‌های گياهان آبزی باتلاق‌ها و مرداب‌هاست كه زير آب به حالت نيمه پوسيده و تجزيه شده به جا مانده است و خرد شدن آن‌ها را پس از استخراج، در آميخته‌های خاكی گلدانی به كار می‌برند. تركيب پيت‌های مختلف بر اساس نوعی گياهی كه از آن به آميخته‌های خاكی گلدانی به كار می‌برند. تركيب پيت‌های مختلف بر اساس نوع گياهی كه از آن به وجود آمده‌آند، مقدار پوسيده بودن، مقدار مواد معدنی و درجه اسيدی بودن، متفاوت است. از ميان انواع پيت در ايران پيت خزه(Peat moss) از همه معروف‌تر است كه دارای رنگ قهوه‌ای می‌باشد و ظرفيت نگهداری آبی حدود ده برابر وزن خشكش دارد. اين ماده، اسيدی و با واكنشی برابر 3.8 تا 4.5 بوده، مقدار كمی نيتروژن دارد و فسفر و پتاسيم آن ناچيز است، بنابراين بيشتر به منظور نگهداری آب، به خاك گلدان‌ها افزوده می‌شود. پيش از افزودن پيت به خاك بايد، در صورت لزوم، آن را تكه تكه كرد و لازم است كه آن را مرطوب ساخت.

پ- خزه اسفاگنوم(Sphagnum moss):

 خزه اسفاگنوم باقيمانده‌های خشك شده گونه‌های مرداب‌های اسيدی جنس اسفاگنوم می‌باشند كه ظرفيت جذب آب زيادی دارند، يعنی 10 تا 20 برابر وزن خود آب جذب می‌كنند. اين خزه‌ها دارای مقدار كمی مواد معدنی و واكنشی در حدود 3.5 می‌‌باشند. از ويژگی‌های اين ماده اين است كه سترون بوده و حاوی چند ماده ويژه قارچكش است كه از مرگ گياهچه جلوگيری می‌‌كند.

ت- كود سبز:

اين روش كه برای كود دهی به زمين باغ، باغچه و يا مزرعه می‌تواند مورد استفاده قرار گيرد، عبارت از كشت يك محصول و برگرداندن آن پيش از چوبی شدن به زمين با شخم زدن و يا با بيل است. بيشتر از گياهان تيره لوبياسانان(Fabaceae Leyuminosae) برای اين منظور استفاده می‌شود زيرا گياهان اين تيره، به وسيله برخی از باكتری‌ها، در گره‌های ريشه خود نيتروژن هوا را تثبيت می‌كنند و خاك را حاصلخيز می‌نمايند.

 3-مواد معدنی:

مهم‌ترين مواد معدنی كه به محيط كشت گياهان گلدانی افزوده می‌شوند عبارتند از:

الف- ورمی كولايت(Vermiculite):

اين ماده معدنی از نوع ميكاست كه وقتی گرما ببيند حجمش زياد می‌شود. مواد شيميايی آن سيليكات‌‌های منيزيوم، آلومينيوم و آهن است كه آب خود را از دست داده‌آند. از نظر واكنش خنثی است و قادر است به ميزان زيادی آب جذب كند. از آن‌جا كه ورمی‌كولايت ظرفيت تبادل كاتيونی به نسبت بالايی دارد می‌تواند مواد غذايی را، به صورت ذخيره نگهداشته و بعد آزاد سازد. نكته مهمی كه در مورد ورمی‌كولايت بايد در نظر گرفته شود اين است كه وقتی مرطوب شده و حجمش زياد می‌شود نبايد زير فشار قرار گيرد، چون ساختار متخلخل خود را از دست می‌دهد.

ب- پرلايت(Perlite):

اين ماده كه به رنگ سفيد خاكستری است منشاء آتشفشانی دارد و از گدازه‌های آتشفشانی سرد استخراج می‌گردد. پرلايتی كه در باغبانی مصرف می شود دارای ذراتی به قطر 1.5 تا 3 ميلی‌متر است. پرلايت بين 3 تا 4 برابر وزنش آب جذب می‌كند و واكنشی بين 6 تا 8 دارد همچنين، توانايی تبادل كاتيونی نداشته، بدون مواد غذايی معدنی است و افزودن آن به خاك بيشتر به منظور افزايش ميزان هوای آميخته‌های خاكی صورت می‌گيرد.

4-ساير مواد:

از مهم‌ترين اين مواد می‌توان زباله‌ را نام برد كه در سطحی بزرگ در خارج شهر انباشته می‌شود و پس از پوسيده شدن و غربال كردن، خرد شده، برای باغبانی به صورتی قابل مصرف در می‌آيد. در باغ‌ها و مزرعه‌ها نيز ممكن است مواد زايد را جمع‌‌آوری و توده كرد و مرطوب نگه داشت، تا پس از پوسيدن مورد استفاده قرار گيرند. امروزه در برخی از شهرهای بزرگ دنيا، دستگاه‌های كوچكی كه در خانه‌ها قابل نگهداری است ساخته شده كه زباله‌ و مواد زايد پوسيدنی در آن‌ها نگهداری می‌شوند تا پس از پوسيدن برای گلكاری در خانه‌ها مورد استفاده قرار گيرند.

آميخته‌های خاكی:

چنان كه در گياهان گلدانی، تنها خاك استفاده شود، از آنجا كه خاك بيشتر سنگين و بدون هوای كافی است، پس از آبياری، متراكم و چسبنده می‌شود و پس از آبياری، به دليل جمع‌شدگی، از جدار گلدان جدا شده، در نتيجه فاصله‌ای بين گلدان و محيط كشت درون آن ايجاد می‌گردد. در آبياری بعدی آب از شكاف بين گلدان و خاك و به طور سريع می‌گذرد و بدون اين كه محيط كشت را مرطوب سازد به ته گلدان می‌رود و از سوراخ زهكش آن خارج می‌گردد. برای رفع اين مشكل لازم است كه به خاك مقداری ماسه (شن) و مواد آلی افزوده شود. دو نوع آميخته خاكی زير قابل توصيه است:

‌الف- برای كشت قلمه‌های ريشه‌دار و دان‌ نهال‌ها:

‌يك يا دو قسمت ماسه (شن)يك قسمت خاك لمونی يك قسمت خاكبرگ (پيت يا مواد پوسيده ديگر)

ب- برای درختان و درختچه‌های گلدانی:‌

يك قسمت ماسه دو قسمت خاك لمونی يك قسمت خاكبرگ (پيت يا مواد پوسيده ديگر)به اين آميخته‌ها می‌توان بر حسب نياز كودهای شيميايی نيز افزود.

 كشت بدون خاك :

دير زمانی است كه كوشش بر آن بوده كه گياهان در محيطی به جز خاك كاشته شوند، تا پرورش گياهان، جدای از نوع خاك، قابل تكرار باشد، بی‌آنكه لازم باشد هر بار بر اساس نوع خاك، رطوبت و كوددهی تغيير داده شود، بدين ترتيب كه تمامی عناصر غذايی را، به ميزان مورد نياز گياهان گوناگون در اختيار آن‌ها قرار داد به گونه‌ای كه گياه بهترين رشد خود را داشته باشد. البته چنين محيطی بايد مانند خاك، بتواند، هوا، رطوبت و مواد غذايی را به ميزان كافی و يكنواخت در اختيار گياه بگذارد. يكی از اين روش‌ها كاشت گياهان اسيد دوست مانند آزاله در پيت خزه بی‌خاك می‌باشد كه در مقايسه با خاك، محيط اسيدی بهتری در اختيار گياه می‌گذارد. در اين مورد بايد از پيت خزه درشت استفاده كرد و آن را هميشه مرطوب نگه داشت تا از خشك شدن كامل آن جلوگيری شود (چون مرطوب كردن دوباره آن به تقريب غير ممكن است). روش ديگر كشت بدون خاك، كشت در ماسه (Sand culture) است كه در ابتدا به منظور بررسی نياز گياهان به مواد معدنی به كار می‌رفت ولی سپس در سطح تجاری مورد استفاده قرار گرفت.  امروزه در سطح تجاری، به طور معمول، كشت در سنگريزه (Gravel culture) به كار می‌رود كه در آن با استفاده از سنگريزه و مواد درشت‌تر از ماسه، گل‌های بريدنی و گياهان گلدانی را پرورش می‌دهند. روش كار بدين ترتيب است كه با استفاده از تورهای سيمی يا نخی، گياهان گلخانه را در سنگريزه، درون سكوهای لبه‌داری كه به آب اجازه گذر ندهند می‌كارند و در فاصله‌های زمانی معين، مواد غذايی را به صورت محلول، همراه با آب آبياری به اين سكوها می‌رسانند. پس از اين كه گياهان، آب و مواد غذايی دريافت كردند مقدار اضافی محلول دگربار به مخزن اصلی بر می‌گردد. دفعه‌های آبياری از يك تا چندين مرتبه در روز، بر حسب نوع و اندازه گياه و ميزان دما و نور، متغير است. آبياری به كمك كليدهای خود كار انجام می‌گيرد و خطر آبياری زياد از حد، به علت اين كه سنگريزه‌ها آب خود را به آسانی از دست می‌دهند، ‌زياد نيست. با اين وجود بايد توجه كرد كه زهكش در چنين محيطی خوب باشد. از نظر مواد غذايی لازم فرمول جدول زير كه به وسيله واگنر و پوش (Wagner and Poesch) پيشنهاد شده می‌تواند برای محصول‌هايی كه در سنگريزه كاشته شده‌اند به كار رود. تركيب‌های فرمول واگنر و پوش برای محلول غذايی كشت در سنگريزه

 به محلول ياد شده در جدول بايد هر هفته يك بار سولفات آهن (به ميزان 30 گرم در هزار ليتر آب ) اضافه كرد. از آنجا كه لازم است كه واكنش محيط كشت هميشه در حدود خنثی باشد بايد هر چند يك بار محلول را كنترل كرد و واكنش آن را با استفاده از چند قطره سولفوريك اسيد يا سود تنظيم نمود. البته بايد توجه داشت كه مقدار و درصد مواد غذايی با رشد گياه تغيير می‌كند. يكی از مشكل‌های كشت در سنگريزه، ناممكن بودن سترون كردن مخزن و لوله‌ها در فاصله زماني بين كشت دو محصول است كه اين موضوع می‌تواند باعث افزايش ميزان آلودگی در گلخانه شود.

 آبكشت (Water culture) : در سطح كوچك امكان‌پذير است. برای اين كار به طور معمول، از ظرف‌های شيشه‌ای به ژرفای 20 سانتی‌متر استفاده می‌شود كه گياه را به كمك توری سيمی يا چوب پنبه سوراخداری كه در دهانه شيشه قرار دارد نگهداری می‌كنند. در اين مورد بايد ابتدا بذرها بتندند و سپس در دهانه شيشه قرار گيرند. قلمه‌ها و سوخ‌ها را می‌توان به طور مستقيم روی دهانه شيشه قرار داد. امروزه در تجارت، آبكشتی (Hydroculture)، برای پرورش گياهان مختلف انجام می‌شود .