شرکت سبز گستر کارمانیا

بخش‌های مختلف طبقه‌بندی‌‌های قديمی، پيوسته، با كاست و فزود تعدد گياه تغيير می‌كرد، تا اين كه در نيمه‌های قرن هيجدهم كارل لينه(Carl von Linne) گياهان را، از نظر شباهت‌ها و اختلاف‌های ظاهری و ساختاری، تقسيم‌بندی كرد و انقلابی در طبقه‌بندی گياهان پديد آورد. در نيمه‌های قرن نوزدهم چارلز داروين(Charls Darwin) نظريه تكامل را مطرح كرد كه اين نظريه روش نامگذاری را تكميل كرد.

از آن به بعد با پيشرفت دانش طبقه‌بندی موجودات زنده، تغييرها زيادی در اين طبقه‌بندی‌ها به وجود آمد. يكی از آخرين طبقه‌بندی‌ها توسط ويتاكر(W.R.Whittaker) در سال 1969 ميلادی پيشنهاد شد. بر اساس اين طبقه‌بندی موجودات زنده به پنج قلمرو(Kingdom) تقسيم می‌‌شوند كه عبارتند از: قلمرو تك زيان(Monera)، قلمرو آغازيان(Protista)، قلمرو قارچ‌ها(Fungi)، قلمرو جانوران(Animalia) و قلمرو گياهان(Plantae). قلمرو گياهان خود به بی‌آوندان (Bryophyta) و آوندداران(Tracheophyta) طبقه‌بندی میشوند.

آوند‌داران به نوبه خود به نه قسمت (Division) تقسيم می‌شوند كه در ميان آن‌ها ناژويان(Coniferophyta) و گلداران (Anthophyta) از اهميت ويژه در باغبانی برخوردارند. ناژويان كه بازدانگان (Gymnosperm) می‌باشند شامل حدود هفتصد نوع گياه می‌باشد كه بيشتر درختانی هميشه سبز بوده و در نواحی معتدل دنيا پراكنده می‌باشند. از ويژگی‌های بازدانگان اين است كه بذر آن‌ها بدون پوشش روی ميوه مخروطی (ناژو)(Cone) ايجاد می‌شود و بيشتر سوزنی برگ هستند. بازدانگان بيشتر زينتی بوده و منبع اصلی توليد چوب، رزين‌های گياهی و تربانتين می‌باشند. زير قسمت نهاندانگان(Angiosperms) شامل 250000 نوع گياه است كه در سراسر دنيا پراكنده‌اند، و از لحاظ اقتصادی، ازجمله مهم‌ترين گياهان به شمار رفته، منبع اصلی غذا، آشاميدنی‌ها، لباس، پناهگاه، كاغذ، لاستيك، روغن و ادويه‌ها می‌باشند. از ويژگی‌های آن‌ها اين است كه بذرشان در داخل ميوه پنهان بوده و بيشتر پهن برگ می‌باشند.

نهاندانگان، دارای دو رده(Class) يك رده تك‌لپه‌ای‌ها(Monocotyledons) و ديگر رده دولپه‌ای‌ها(Dicotyledons) است.

ويژگی‌های دولپه‌ای ها به شرح زير است:

1- رويان (جنين) آن‌ها دارای دو لپه است.

2- رگبرگ‌ها از رگبرگ اصلی يا پايين آن منشعب شده‌اند.

3- اجزاء گل آن‌ها چهار يا پنج يا مضربی از اين اعداد می‌باشد.

4- سيستم ريشه گياهان به طور معمول راست می‌باشد.

5- لايه زاينده در گونه‌ای چوبی هر ساله يا در هر فصل رشد‌شان حلقه‌ای استوانه‌ای از چوب اضافه می‌نمايد.

6- ساقه دارای دسته‌های آوندی در يك تك استوانه‌ می‌باشد.

ويژگی‌های تك لپه‌ای‌ها به شرح زير است:

1- رويان آن‌ها دارای يك لپه است.

2- رگبرگ‌های اصلی آن‌ها به صورت موازی با يكديگرند.

3- اجزاء گل آن‌ها سه يا مضربی از سه می‌باشد.

4- سيستم ريشه آن‌ها، افشان می‌باشد.

5- ساقه و ريشه آن‌ها بدون لايه زاينده می‌باشد و هرساله قطرشان با تشكيل حلقه سالانه افزوده نمی‌شود.

6- ساقه‌ ‌آن‌ها داراي دسته‌هايی آوندی میباشد كه گستره‌ای نامنظم دارند.  

دولپه‌ای‌ها شامل حدود 200000 نوع گياه هستند كه همگی پهن برگ می‌باشند. تك‌لپه‌ای‌ها دارای حدود 50000 نوع گياه و در برگيرنده راسته‌های(Order) مهمی مثل نخل‌ها(Plamales)، سوسنی‌ها(Liliales) و غلات(Graminales)(Family) تقسيم‌بندی می‌شود. برای مثال از تيره‌های رده تك‌لپه‌ای: گندم سانان(Gramineae) و گن‌سانان(Orchids) و از تيره‌های رده دولپه‌ای‌ها: لوبياسانان(Leguminosae) كدوسانان(Cucurbitacae)، چترسانان(Umbeliferae) و وردسانان(Rosacee) را می‌توان نام برد. هر تيره به تقسيم‌بندی كوچكتری به نام جنس(Genus) و هرجنس به تقسيم‌بندی كوچك‌تری به نام گونه(Species) طبقه‌بندی می‌شود. گونه كوچكترين تقسيم‌بندی علمی گياهی به شمار می‌رود ولی از نظر باغبانی تقسيم‌بندی كوچكتری  به نام رقم(Cultivar cultivated variety)(Variety) به كار گرفته می‌شود. بر اساس قانون بين‌المللی نامگذاری گياهان اهلی، رقم، چنين تعريف می‌شود: می‌باشند. مخل‌ها و غلات در مجموع مهم‌ترين منبع غذايی و مسكنی براي مردم دنيا به شمار می‌روند. هر راسته به چندين تيره (برگرفته شده در انگليسی از واژه «واريته اهلی») وجود دارد. امروزه واژه رقم به جای واژه قديمی واريته مجموعه‌ای از گياهان اهلی (زير كشت) كه به روشنی با ويژگی‌های مشخصی (مورفولوژيكی، فيزيولوژيكی، سيتولوژيكی، شيميايی، و غيره) شناخته می‌شوند و هنگامی كه با روش‌های جنسی يا رويشی افزوده می‌شوند اين ويژگی‌ها ويژه را نگه می‌دارند. واريته از نظر گياه‌شناسی اهميت دارد و به معنی جمعيتی درون يك گونه است كه يك ويژگی منحصر به فرد طبيعی را دارا می‌باشد. با توجه به آنچه گفته شد، در باغبانی، رقم اهميت دارد (نه واريته). بنابراين، در گفته‌ها و نوشته‌ها بايد رقم به كار برده شود. برای مثال رقم سيب «گلاب» درطبقه‌بندی علمی به صورت زير نوشته می شود:

قلمرو: گياهان

قسمت: گلداران

زيرقسمت: نهاندانگان

رده: دولپه‌ای ها

راسته: وردها

تيره: وردسانان

جنس: مالوس(Malus domestica)

گونه: دمستيكا(Malus domestica)

رقم: «گلاب»