|
فضای سبز پایدار شهری : در
حال حاضر شواهد حاکی است که جهان را یک بحران زیست محیطی تهدید می کند.
تغییر آب و هوا ، از دست رفتن تنوع زیستی و تخریب لایه ازن همه ناشی از
فعالیت های صنعتی ما در دو قرن اخیرا ست . کوششهای جهانی بر روی ایجاد
محیط طبیعی و حفظ محیط زیست در اکوسیستم های بزرگ متمرکز شده که شهرها نیز
یکی از این اکوسیستم های بزرگ هستند و باید به سمت ایجادتوسعه پایدار شهری
سوق داده شوند .پایداری شهرها اساسا براجزای ساخته شده محیط شهر ی استوار
است که توجه بیشتر به اجزای طبیعی و فضاهای سبز شهری را می طلبد. شهر پایدار: بر
اساس آنچه از مفهوم توسعه پایدار گرفته می شود شهر پایدار بایستی بسیاری
از خصوصیات لازمه پایداری را دار باشد کیفیت زندگی در مرکز تمامی تعاریف
متعدد شهر پایدار قرار دارد جوانبی از قبیل « میزان فضای سبز سرانه» ،
«در پارکهای عمومی ، ومناطق تفریحی» اغلب به عنوان عوامل مهمی در قابل
زیست کردن شهرها ومطبوعیت وجذابیت بخشی برای شهروندان ، خاطر نشان می
گردند. توسعه
بیشتر شهرهای پایدار تنها از طریق بهبود اجزای غیر زنده و زندگی شهری نیست
بلکه به جوانب اجتماعی زندگی شهری نیز که به رضایت ، تجارب و ادراک مردم
از کیفیت محیط زندگی آنها ارتباط دارد نیز مربوط می گردد. طبیعت شهری مثل
پارکها، به عنوان فراهم کننده خدمات اجتماعی لازمه کیفیت زندگی بشر بوده و
جز کلیدی توسعه پایدار می باشد. فضای سبز و ارتباط آن به توسعه پایدار شهری: پارکها
وفضاهای سبز شهری از اهمیت استراتژیکی در کیفیت جامعه به شدت شهری،
برخوردارند حضور مکانهای طبیعی (مثل پارکها، جنگل های شهری و کوبندهای سبز
) و اجزای طبیعی ( مثل درختان وآب ) در زمینه شهری علاوه بر خدمات مهم
زیست محیطی که قبلا به آن اشاره شد ، خدمات فیزیولوژیکی و اجتماعی فراهم
می کند که در قبال زیست نمودن شهرها مهم است . فضاهای
شهری مثل پارکها که در آن از عناصر طبیعی استفاده شده است، جدا از فواید
زیبا شناختی ، فیزیولوژیکی و بهداشتی می تواند مزایای اجتماعی دیگر نیز
داشته باشند.خصوصا درختان و گیاهان در فضاهای عمویم به یکپارچه سازی و
تعادل بین افراد جامعه منجر شده و توسعه روابط اجتماعی را بهبود می بخشد.
منظر سبز و پارک می تواند مزایای اقتصادی را هم برای شهرداری و هم
شهروندان فراهم سازد پالایش هوا توسط درختان برای مثال ، منجر به کم شدن
هزینه های کاهش آلودگی ومیزان آن می شود. علاوه بر این پارک های شهری باعث
افزایش جذابیت شهر ، افزایش گردشگری و درنتیجه درآمد می گردد. یافته
ها نشان میدهد احساساتی که فضای سبز، خصوصا پارک در ذهن مردم ایجاد میکند،
تاثیر مستقیم بر تعامل روانی ، راحتی ، انقطاع روزمرگی داشته که تمامی این
آثار به شدت در کیفیت زندگی مردم که از اجزای کلیدی توسعه پایدار است، نقش
دارند. این خدمات غیر ملموس و غیر مادی منافع واضحی برای مردم دارد که
نبود آن می تواند عواقب جدی اجتماعی – اقتصادی داشته باشد به عنوان مثال
عدم موفقیت در فراهم کردن منافع شفا بخش وروانی دسترسی به طبیعت در شهرها
می تواند هزینه های درمانی و بهداشتی قابل توجهی در دراز مدت ایجاد می
کند. ( مطالعات نشان می دهد شهروندانی که درنواحی سبزتری زندگی می کنند
احساس ترس ، رفتارهای تهاجمی وخشونت بار کمتری می نمایند. ) با توجه به
اهمیت طبیعت شهری در بهبود وضع شهروندان وپایداری شهر، در مدیریت و برنامه
ریزی و طراحی شهری باید بدنبال ایجاد وتوسعه منظر و فضای سبز پایدار بودکه
ضمن حفظ برآوردن تمامی منافع و فواید در جامعه شهری ( که از فضای سبز مورد
انتظار است) کاهش هزینه ، پایداری ، سازگاری ، مقاومت، ایجاد در حفظ تنوع
زیستی و قابلیت کاربردی را نیز بدنبال داشته باشد. ایجاد فضای سبز اکولوژیک درجهت توسعه فضای سبز پایدار: توسعه
وگسترش فضای سبز باتوجه به گسترش روز افزون شهرها ، رو به افزایش است و
باید به سمت و سویی سوق داده شود که پایداری و کاهش هزینه را به دنبال
داشته باشد و منظر وفضای سبز پایدار باید : 1- جوامع انسانی را محافظت کرده و در خدمت آنها باشد به جای آنکه این جوامع را تخریب کرده و تغییر دهد. 2- از فن آوری هایی استفاده کند که حمایت کننده اهداف طراحی وتوسعه پایدار باشد با
توجه به اینکه بسیاری از مناطق شهری خصوصا درکشور ما بر روی کمربند خشک
جهان قرار دارند، ایجاد یک فضای سبز پایدار بایستی منطبق بر ویژگی های ا
کولوژیک منطقه باشد که در واقع همان فضای سبز اکولوژیک نامیده می شود .
احداث فضای سبز درمحیط شهری بامحدودیت هایی روبروست: - محدودیت های فیزیکی ( شامل فضای رشد، ساخت و سازهای پیرامونی و آلاینده های محیطی ) - محدودیت های اقتصادی ( هزینه های کاشت ، نگهداری و بهره برداری ) - محدودیت های اجتماعی ( ارزشهای ساکنین منطقه ، زیباشناسی ، ایمنی و ..) فضای
سبز اکولوژیک باید به گونه ای باشد که تمامی عوامل و محدودیت ها در طراحی
و احداث آن لحاظ شده باشد تبعیت کامل از شرایط اقلیمی وزیستی داشته باشد (
نیاز به نگهداری وآبیاری مداوم نداشته چرا که آب محدود کننده ترین پارامتر
در توسعه و ایجاد فضای سبز است ) در این راستا شناخت گونه های بومی
وسازگار هر منطقه لازم بوده چراکه دررعایت اصول اکولوژیکی و استفاده
ازگیاهان بومی در طراحی فضای سبز می تواند اهداف زیر را بدنبال داشته
باشد. - کاهش هزینه های تیمار ونگهداری - با رعایت اصل سازگاری گونه هایی انتخاب می شوندکه به کمترین میزان آب نیاز دارند. - فضای سبز پایداری ایجاد می شود که در آینده نقش مستمر خود را ادامه می دهد. راهکارهایی جهت ایجاد فضای سبز پایدار : 1- مطالعه شرایط اکولوژیک ، خاک و اقلیم منطقه 2- جلوگیری از کاشت گونه هایی که آبیاری مداوم و زیاد نیاز دارند. 3- انتخاب گونه های بومی وسازگار با شرایط موجود 4- کاربرد و ایجاد سازه هایی که تا حد امکان نسبت به شرایط موجود مقاوم وهمگام با سازه های اطراف باشد 5- استفاده از روش استحصال آب باران و رواناب جهت رفع شکل کم آبی وعدم نیاز به آبیاری 6- استفاده از گونه هایی که زیبا هستند و در عین حال سازگار بامحیط باشند. عملکرد های فضای سبز شهری: فضای
سبز به عنوان جزئی از بافت شهرها بواسطه عملکردهای متعدد به عنوان بخشی از
خدمات شهری ضرورت یافته است تاثیر بیوکلیمای و اقلیم شهری ، عملکرد در
ساخت کالبد شهری، به عملکرد های زیست محیطی ، اجتماعی روانی ، اقتصادی ،
زیبایی شناسی از جمله فواید و نقش هایی هستند که فضای سبز در شهرها ایفا
می کند که بطور خلاصه و اجمالی به مهمترین آنها پرداخته می شود. عملکرد زیست محیطی : این
عملکرد عمدتا به بهبود شرایط اکولوژیکی و کاهش میزان بارآلودگی کمک می کند
بطوریکه می توان گفت ایجاد فضای سبز یکی از راههایی سمت که به شکل موثری
آلودگی های محیط زیست را کنترل کرده ومحیط سالمتری برای انسان فراهم می
کند مسئله عمده در شهرهای امروزی، کیفیت پائین هواست، گیاهان می توانند
نقش تصفیه کننده هوا را بازی کنند جذب آن توسط گیاهان که یکی از اصلی ترین
ذرات الاینده هوا در مناطق شهری است در کاهش آلودگی بسیار مهم است .
درختان همچنین می توانند شدیدا بر روی غلظت غبار موجود در جو اثر بگذارند
وبا جذب این ذرات دید بصری لازم را ، علاوه بر پاکسازی هوا فراهم کنند
درختان از طریق به دام انداختن ذرات معلق از طریق پرزها، شاخه هاو برگها
آلودگی را کاهش می دهند ( یک خیابان بدون درخت دارای 10000 تا 12000 ذره
معلق در هر لیتر هواست در حالی که در یک خیابان با پوشش درختی تعداد ذرات
معلق درهر لیتر هوا به 1000 تا 3000 ذره کاهش پیدا میکند ) تغییر سرعت و
جهت باد از دیگر فواید پوشش گیاهی هست که بطور غیر مستقیم در کاهش مصرف
انرژی بواسطه کاهش انتقال هوا به داخل ساختمانها، موثر است بطور کلی فواید زیست محیطی فضای سبز شامل موارد زیر است : - بهبود شرایط بیوکیماتیک در شهر - تاثیر مثبت بر چرخه آب درمحیط زیست شهری و افزایش کیفیت آبهای زیرزمینی - کاهش آلودگی هوا - افزایش رطوبت نسبی ( مقابله به جزایر گرما ، کاهش میزان سرب ) - کاهش آلودگی صوتی - تعدیل دمای محیط وکاهش درجه حرارت - جلوگیری از سرعت باد و تغییر جهت عملکرد زیبا شناختی فضای سبز: طبیعت
شایسته ترین پدیده ای است که حس زیبای شناسی را در انسان بیدار می کند در
حالیکه کلیه مصنوعات بشری در ارضای این ارتباط بصری ناتوانند چرا که
تصویری هنرمندانه از طبیعت انسان را به رضایت معنوی می رساند. به همین
دلیل همواره اصل زیباسازی و اصول زیباشناسی در فضای سبز مطرح است چرا که
گیاهان صرفنظر از زیبایی ذاتی ، از نظر شکل، رنگ ، ابعاد و اندازه ، زمان
گلدهی و میوه و بذر تنوع زیادی دارند که تلفیق مجموعه های گیاهی باعث می
شودکه گیاهان در بهبود کیفی مناظر فضاهای شهری نقش بسزایی داشته باشند چرا
که امروزه غالب فضاهای موجود در شهرها به صورت مصنوعی و انسان ساخت همراه
با سطوح سخت می باشند که خیابانهای باریک وکم عرض و ایجاد ترافیک های شدید
سیمای شهرها را به علت عدم وجود فضای سبز کافی به سمت زشتی پیش برده است
زیبایی یک شهر به نوع طراحی فضای آن و وفور درختان در آن وابسته می باشد.
با افزایش و توسعه باغهای شهری ، احداث پارکها و کاشت درختان در همسایگی
مناطق مسکونی ، اداری ، تجاری و درحاشیه خیابانها می توان ارزش زیباشناختی
یک شهر را بالا برد. استفاده از گیاه در منظر سازی شهری گام موثری در جهت رفع معایب و نواقص زیر در شهرهاست: - پوشاندن نماهای یکنواخت : در
شهرها بویژه آنجا که خط آسمان بواسطه ارتفاع ناهمگون ساختمانها دچار
اغتشاش می شود همیشه بدنه ها و گوشه های کناری ساختمانهای بلند به صورت
منظره ای زشت و یکنواخت نمود می یابند. استفاده از گیاهان رونده و چسبنده
مانند مو چسب و اقسام دیگر در رفع این معضل مفید است . - تعدیل ارتفاع ساختمانها : در
جایی که ساختاری مرتفع در یک فضای باز و یا در کنار ساختمانهای کم ارتفاع
شکل می گیرد استفاده از درختان بلند قامت و باتاج گسترده باعث تعدیل
ارتفاع ساختمان ومتناسب سازی آن با بناها وفضاهای اطراف می شود. - پوشاندن مناظر زشت و عیوب معماری استفاده
از گیاهان برای پوشاندن مناظری که دارای چشم اندازی زشت ناهمگون هستند
باعث بهبود کیفیت منظر می شود ( مثلا کاشت یک پیچ اناری ، پیچ امین الدوله
درکنار تیر برق و یا استفاده از یک توده گیاهی بوته ای ، درختچه ای در
جلوی کنج تیز ساختمان ) - تعدیل بافت خشن مصالح ساختمانی عملکرد اجتماعی ، اقتصادی فضای سبز: استقرار
درختان در شهرها ، باعث برآورده ساختن بخشی از نیازهای اجتماعی ، فرهنگی و
روان شناختی شهروندان می شود درختان نقش اجتماعی مهمی را در کاهش تنش ها
ونیز بهبود سلامت افراد بازی می کنند ثابت شده است که فضای سبز شهری باعث
بروز آثار مثبت رفتاری زیر می شود. 1- ماندن افراد در وضعیت فیزیکی روحی مناسب 2- اجتماعی شدن افراد در نتیجه برقراری رابطه دوستی و نیز احساس ودرک بهتر از موقعیت و شرایط اجتماعی 3- کسب و شناخت برخی از شاخص های اجتماعی برای افزایش و بالا بردن ارزش های فردی 4- افزایش احساس خویشاوندی و یا وحدت منافع ومسئولیت های اجتماعی تاثیر
فضای سبز درتامین آرامش ، آسایش، امنیت روحی ، ایجاد انگیزه و الهامات
فکری و هنری، چنانچه اصول زیبا شناختی وطراحی منظر در طراحی لحاظ شده باشد
چندین برابر افزایش می یابد. طراحی فضاهای شفا بخش در محوطه بیمارستانها و
احداث باغهای شفا بخش خود گواه بر این عملکرد قوی گیاهان است . فضای
سبز و و گیاهان ضمن تاثیرات اجتماعی، به لحاظ اقتصادی نیز در زندگی
شهروندان موثر هستند. استفاده از گیاه و ایجاد فضای سبز باعث بهینه سازی
مصرف انرژی ساختمانها شده که این تاثیر از 3 طریق حاصل می شود: 1- کاهش تابش آفتاب و ایجاد سایه 2- تغییر جهت و کاهش سرعت باد 3- تعدیل دمای محیط از طریق تبخیر و تعرق تولید غذا و استفاده از چوب را نیز می توان به جنبه های اقتصادی گیاهان در فضاهای شهری اضافه کرد. گیاهان
بواسطه خصوصیاتی که دارندعلاوه بر عملکرد زیست محیطی ، اجتماعی ، اقتصادی
و زیباشناختی می توان بعنوان یک عنصر معماری ویک سازه در بخش های مختلف
کاربرد داشته باشند. کنترل ترافیک ، کنترل انعکاس نورهای مزاحم ، دفع
آلودگی های صوتی ، کنترل سیل و طوفان از این جمله اند. معماری و ترکیب بندی های گیاهی در طراحی منظر شهری : گیاهان
از عناصر اصلی بوجود آورنده فضای سبز هستند واستفاده از آنها در قالب
طراحهای فضای سبز مفهوم بسیار گسترده داشته که توجه به اصول زیبا شناسی و
معماری گیاه در طراحی کاشت می تواند ما را به نتیجه دلخواه ومطلوب برساند.
اصول زیباشناسی درطراحی کاشت: الف)
خصوصیات بصری گیاهان : فرم ،بافت و رنگ که هر کدام دارای قطب های متضاد
هستند ، خصوصیات بصری گیاه را تشکیل میدهند بکارگیری کنتراست های موجود در
قالب اصول زیبایی شناسی ایجاد محیط و منظری دلپذیر می نماید. فرم
: شکل نهایی توده هر گیاه است که نه تنها مربوط به خطوط خارجی ، بلکه
الگوی شاخه بندی ، تعداد شاخه ها ، نحوه رشد و اندازه و جهت آن ها را نیز
شامل می شود : مشخص کننده جنبه عملکردی آن است ( مثلا درخت با فرم کروی و
شاخه برگ انبوه به عنوان درخت سایه انداز کاشته می شود ) بافت
: حالت بصری حاصل از توده هر جسم که درسطح آن ظاهر می شود بافت گفته شده
در یک گیاه همبستگی بین شاخ و برگ و رابطه بین اندازه شاخه وبقیه قسمتهای
گیاه کیفیتی را بوجود می آوردکه به آن بافت گفته می شود . بافتهای نرم ،
متوسط و زبر انواع بافتهای گیاهی هستند که بر حسب نوع می توانند تداعی
کننده سرزندگی ، راحتی ، تاکید برمحل ، جدیت و آشفتگی در محیط شوند. رنگ
: حاصل بازتاب نور از سطح گیاه و از مهمترین خصوصیات بصری است کاربرد صحیح
آن در طراحی کاشت در پویایی یک منظر، در چهار فصل کردن مناظر و پارکهای
شهری اهمیت بسزایی دارد. ب ) اصول زیبایی شناسی در قالب مشخصات بصری گیاه : سادگی
، تنوع ، تعادل ( متقارن و نامتقارن ) توالی (ایجاد تغییر تدریجی و پیوسته
در فرم ، بافت و رنگ گیاه) و مقیاس ، اصولی هستند که در طراحی کاشت باید
مد نظر قرار گیرند. که افراط تفریط در هر یک از این اصول آشفتگی ، و
یکنواختی منظر بدنبال خواهد داشت ) معماری گیاه در طراحی منظر: معماری
گیاه شامل فرم ها و فضاهای گیاهی و قطعی است که آنهارا در محیط سازماندهی
نموده و از طریق حرکت در فضا زمان تجربه می شود و به عنوان وسیله آسایش در
محیط تلقی گشته ضمن آنکه دوام و پایداری آن نیز مهم است . معماری گیاه
باید بر اساس موارد زیر صورت گیرد. - نیازهای گیاه - نیازها وخواسته های انسانی - عوامل اقتصادی - عوامل اجتماعی فرهنگی - سوابق تاریخی - موانع و محدودیت های قانونی در معماری گیاهی عنصر اصلی تشکیل دهنده فرم گیاه است که بسته به نوع فضا، عملکرد معماری متفاوتی خواهدداشت . یک نقطه گیاهی : مشخص کننده یک مکان خاص در فضاست و می تواند برای معرفی احجام شفاف فضا بکار رود . دو نقطه گیاهی : دوسر یک مسیر قرار می گیرند ، محور راتعریف میکنند، ضمناً می توانند مشخص کننده یک ورودی باشند. خط
گیاهی : حاصل امتداد نقاط گیاهی است که بسته به نقش آن در ترکیب بصری (
عمودی ، افقی و مایل ) می توانند مبین توازن به پویایی و یاتعادل درمنظر و
طراحی باشند. ضمنا می تواند معرف یک سطح و یافضا بوده وعامل تفکیک و تجزیه
لبه ها ، وجوه سطوح و احجام شوند. حجم
گیاهی : شامل طول ، عرض و عمق بوده می تواند توپر و یا توخالی باشد که در
نوع توپر فضا را اشغال کرده و درنوع تو خالی فضا توسط گیاه محصور می شود. - انواع فرمها در معماری گیاه : فرم
استوانه ای : تنها منحصر به استفاده از گیاهان با فرم استوانه ای نمی باشد
بلکه ایجاد داربست و فضاهای توخالی به وسیله گیاهان روند وپیچ ها نیز یکی
از راههای ایجاد فرم استوانه ای ست . در طراحی گیاهی هر جا نیازمند تمرکز
و درون گرایی هستیم . این فرم به ما کمک می کند. فرم کروی : زمانی که درمحیط نیاز به ایجاد حالتی متعادل باشد این فرم کاربرد دارد فرم مکعب : در خلق فرمهای ایستاد فاقد حرکت ، می تواند بکار رود. هرم : اجسام گیاهی متعادلی هستند که نسبت به مخروط و گیاهان مخروطی خشن تر احساس می شو. مخروط : گیاهان مخروطی شکل و مخروطهای گیاهی ، اجسام متعادل با فرم نرم به شمار می روند. درمعماری
گیاهی انواع فرم باهم ترکیب شده که بسته به ارتباط و ترکیب بندی فرم های
متعددی را بوجود می آورند. که تنها به ذکر آنها اکتفا میشود فرمهای
مرکزی گیاهی ، گرد آمدن فرمها حول یک فرم مرکزی ، فرم های خطی به توالی
فرمهای قرار گرفته در یک ردیف ، فرمهای شعاعی ، تشعشع فرمهای خطی در
امتداد فرم مرکزی ، فرم های شبکه ای - فرم و فضا در معماري گياهي در
معماري گياهي نه تنها با فرم گياه بلكه با نحوه تاثير آن بر فضاي اطرافش
نيز سروكار داريم كه وضعيت فرم و فضاي گياهي نسبت به محيط اطراف بايستي
يكي از حالت زير باشد : 1- فرم و فضاي گياهي ، زمينه اي براي ساير طرح ها تشكيل داده و فضا راتعريف كند. 2- فرم و فضاي گياهي در تداوم بافت موجود محلي ، سايت و يا طرح معماري باشد. 3- فرم و فضاي گياهي به صورت شيئي آزاد و مستقل در فضا قرار گيرد. در يك سايت به روش هاي متعددي مي توان بين گياه و فضا رابطه برقرار كرد: - ايجاد ديواره گياهي در حاشيه سايت و تعريف فضاهاي مثبت - محيط و محصور نمودن فضاي سايت در داخل حجم گياهي - تركيب فضا ها توسط ديواره هاي گياهي - تركيب ديواره هاي سايت با فضاهاي گياهي بستن
بخشي از سايت بعنوان ، فضاي باز متعلق به گياه در فضا تعيين كننده شكل
فضاي اطراف است بعضي از فضاهاي گياهي بواسطه شرايط عملكردي خاصي كه دارند
بر محيط واطراف خود تاثير گذاشته و به نحوي فضا را تعريف مي كنند. الف : تعريف فضا به وسيله عناصر گياهي افقي - سطح گياه كف : سطح گياهي افقي ست كه روي زمينه اي قرار گرفته ومحدوده فضايي اش ار تعريف مي كند - سطح گياه كف برآمده : بر محدوده بين خود و فضاي اطراف از نظر بصري تاكيد مي نمايد. - سطح گياهي فرورفته : حجمي از فضا را تعريف مي كند. - سطح گياه بالاي سر :كه حجم فضاي بين خود و سطح زمين را تعريف مي كند. ب) تعريف فضا به وسيله عناصر گياهي عمومي - تعريف لبه هاي قائم حجمي از فضا - تفكيك فضا - ايجاد محددوه فضايي - تعريف حجمي از فضاهاي محوري - تعريف حجمي از فضاهاي جهت دار - ايجاد فضاهاي بسته و درون گرا ضمناً
گياه ستوني مي تواند كنج فضا را تاكيد وتلاقي ديوارهاي آن را مخفي نمايد و
يا اينكه بعنوان مركز يك فضا خود نمايي كند ايجاد نقطه عطف در يك فضاي
شهري و ايجاد يك عنصر سمبولیک مي توانداز ديگر كاربردهاي گياهان با فرم
عمودي باشد. حركت
در درون فضاي گياهي يكي ديگر از مباحث بوده كه درمعماري گياه مطرح است
رسيدن به مكان ، ورودي ها ، شكل دهي فضاي سبز ارتباط بين مسيرو فضا و حركت
در فضا مواردي هستند كه در مبحث حركت در درون فضاي گياهي بايد به آنها
توجه شود و پرداختن و باز كردن اين مباحث خارج از حوصله اين طرح است . پس
از آشنايي مقدماتي با مفاهيمي نظير فضاي سبز پايدارو معماري طراحي كاشت
گياهان لازم است به موارد كاربردي و عملي برخي از موارد مطرح شده در فضاي
سبز شهري بطور مثال فضاي سبز معابر اشاره كرد. طراحی منظر گیاهی در معابر شهری : خیابانها
در بافت شهرها به عنوا ن شریانهای حیاتی و سلسله اعصاب شهری از اهمیتی
شایان برخوردار هستند.از این رو طراحی آنها رویکردی جدی و کارشناسانه را
می طلبد که پاسخگوی تمامی نیاز و توقع شهروندان از چنین فضاهایی باشد.یکی
از عمده ترین ایتم ها در طراحی خیابان،پیاده رو و بطور کلی معابر شهری
فضای سبز آنهاست که عمدتا در طراحی ها نادیده گرفته می شود. با
توجه به اهمیت فضای سبز خیابانی در این بخش سعی بر آن بوده تا مطالبی
پیرامون این مهم گردآوری شده تا شاید جهت استفاده شما عزیزان مفید
واقع شود. نقش های فضای سبز پياده روها : - تعديل شرايط محيطی( سايه اندازی، تعديل سنی دما ،رطوبت و... ) - كنترل نسبی آلودگی ( آلودگی صوتی ، نور و هوا) - پوشاندن مناظر بد و تعديل خط آسمان - هدايت ديد رانندگان وسايط نقليه - تعريف و خوانايی فضاها - كنترل حركت سواره و پياده 1- درختان در معابر شهری: عناصر
گياهی مورد استفاده در جداره خيابانها عمدتا شامل دو گروه از گياهان است :
گياهان پرچينی و درختان عدم استفاده از گياهان پوششی به درختچه ها دلايل
مختلفی دارد كه مهمترين آن كمبود فضای اختصاص داده شده به كاشت گياهان
كنار پياده روهاست و اما از درخت به اين دليل استفاده می شود كه درخت
ارزانترین و ساده ترين وسيله ای بوده كه از طريق آن می توان كيفيت فضاهای
شهری خصوصا خيابانها را ارتقا بخشيد. درخت می تواند نقش های گوناگون و
متنوعی را در خيابانها داشته باشد. تركيب
نور و گیاه در شب زيبايی خاصی به خيابانها و شبكه های دسترسی می دهد ضمنا
از نظر عملكردی درخت وسيله سيار مناسبی جهت تفكيك فضاهای مخصوص عابر پياده
از سواره و نظاير آن است تنه وشاخه درختان گاهی مانند ستونهای ممتد ، لبه
برجسته و در عين حال شفاف بوجود می آيد. وجود آنها در امتداد مسير پياده و
سواره برای عابر پياده سپر ايمنی ايجاد می كند. بايد توجه داشت كه هر درختی مناسب كاشت در معابر نيست و بايد خصوصياتی داشته باشد: - فاقد عوامل مزاحمی مثل خار، بوی بد، ميوه های آلوده كننده و ... باشد. - با
شرايط اقليمی از لحاظ كاركردی هم خوانی داشته باشد (مثلا در اقليم گرم و
خشك سايه مناسب فراهم كرده اما با از دست دادن برگهای در زمستان مانع يخ
زدگی معابر شود. - فاقد
سيستم ريشه ای سطحی و گسترده باشد زيرا وجود چنين سيستم ريشه ای باعث آسيب
ديدگی كف پوش معابر،پی ساختمانها و تاسيسات زيرزمينی خواهد شد. - در صورت وجود سيستمهای هوايی انتقال نيرو، ارتفاع درخت بايد به گونه ای باشد كه با سيستم ها تداخل پيدا نكند. - در برابر آلودگی هوا و خاك مقاوم باشد. - ارتفاع تاج درخت از زمين بايد حداقل دو متر باشد تا برای عابرين ايجاد مزاحمت نكند و از طرفی نيازمندهرس دائمی نباشد - قامت گياه و ويژگی های زيبا شناختی آن بايد با ساختار فضا هماهنگ باشد. - تغييرات فصلی محسوس داشته باشد تا باعث درك گذشت زمان توسط مردم گردد و ظواهر طبيعت را به خوبی وارد محيط سازد. علاوه
بر معيارهای عمومی كه برای انتخاب گونه بايد مد نظر قرار بگيرند، بايستی
به بسياری از عوامل زيباشناختی نيز توجه داشت بطور مثال اگر در كنار يك
خيابان يك سری كاربردی های عمومی نظير پارك ، موزه ، مركز خريد و... وجود
داشته باشد بايستی به نحوی تاكيد شوند . طراحی كاشت و در عين حال گونه
هايی انتخابی،نسبت به يك خيابان كه در دوطرف آن هيچ گونه كاربری عمومی
مهمی وجود نداردمتفاوت خواهد بود در اين حالت بهترين طراحی كاشت ، طرحی
است كه از روی آن بتوان تفاوت كاركردی فضای مجاور با نواحی اطرافش احساس
كرد. به طور عينی اگر شخصی را در نظر بگيرد كه سوار بر اتومبيل از خيابان
درحال عبور است در شرايط مطلوب وی بايد بتواند محل هر يك از كاربری های
عمومی را از تفاوتهای پديدآمده در وضعيت پوشش گياهی جداره های خيابان درك
كند. تفاوتهای ساختاری در وضعيت پوشش گياهی می تواند به گونه ای باشد كه
به عنوان يك عامل تاكيدی بيانگرتغيير عملكرد در خيابان بوده ( مثلا بيانگر
وجود موزه) و بيننده را نسبت به بررسی و شناخت اين تغيير به فراست اندازد
يا به عنوان يك نشانه مانا شخص بتواند بر اساس تصوير ذهنی تغيير يافته در
نوع كاشت ، جهت شناخت مكان يا توصيف آن برای ديگران استفاده كند. ساختار
فضايی بافت پيرامون خيابان نيز بر طراحی كاشت اثر مستقيم می گذارد. اين
مورد بويژه از لحاظ ارتفاعی مطرح است به اين ترتيب كه بايد بين ارتفاع
درختان حاشيه خيابان و ارتفاع ساختمانهای محاور در دو طرف تعامل برقرار
باشد. فاصله
كاشت درختان در كنار خيابان بر اساس گستردگی تاج درخت در سن بلوغ و فضای
اطراف تنه درخت از ديگر مواردی هستند كه در طراحی كاشت بايد به آنها توجه
داشت . 2- سايه اندازی درختان در معابر شهری : یکی
از مهمترين مزايای كاربرد درختان در فضاهای شهری ( با توجه به اقليم و
تابش شديد آفتاب در اكثر ايام سال در بسياری از نقاط ايران) سايه اندازی و
تامين سايه است چرا كه درختان بواسطه عملكردهای چند گانه دوام و كارايی
بيشتر نسبت به عناصر مصنوع نظير انواع سايبانها ، قابليت استفاده بيشتری
دارند. نكته ای كه در هنگام انتخاب گونه های گياهی بايد به آن توجه داشت. محاسبه
سطح سايه انداز درختان در نواحی بيابانی و نيمه بيابانی در فصل تابستان و
زمستان دارای اهميت است يعنی كوتاهترين و بلندترين سايه – زيرا در تابستان
وجود سايه و در زمستان نبود سايه اهميت دارد بويژه اينكه درخت مورد نظر از
گونه های هميشه سبز باشد كه در اين صورت سايه زمستان آن می تواند باعث يخ
زدگی معابرگردد. نكاتي در خصوص سايه اندازی درختان : *
سايه اندازی درختان در معابر با جهت شرقی – غربی و در مورد پياده روهای
شمالی خيابان اهميت فراوانی دارد. در صورتی که پياده روهای جنوبی عموما به
وسيله ساختمانهای مجاورسايه موردنياز تامين می گردد و وجود درختان نقش
چندانی در ايجاد سايه ندارد. *
در معابر با جهت شمالی - جنوبی بواسطه آنكه جهت تابش خورشيد با جهت
خيابان یکی است عمدتا درختان به اندازه معابر شرقی- غربی در سايه اندازی
پياده روها نقشی ندارد. پياده
روهای جنوبی عمدتا به وسيله ساختمانهای مجاور سايه اندازی می شونددر اين
حالت گياهان سايه مورد نياز دسترسی سواره راتامين خواهند نمود. گياهان با ارتفاع مختلف ، سطوح سايه مختلفی ايجاد می كنند. بر اين اساس خط لبه سايه می تواند در طراحی بسيار مهم باشد. 3- ضوابط طراحي فضاي سبز معابر : دسترسی های پياده رو : - شكل آن نواری است - عرض آن حداقل 90 تا 150 سانتيمتر است - فاصله كاشت نهال درخت در آن از نخستين عامل ساختمان با احتساب عرض محور پياده رو نبايد از 3 تا 3.5 متر كمتر باشد. - معابر مختص عبور پياده ، بايد بوسيله درختچه هايی به ارتفاع حداكثر 40 سانتيمتر پوشيده شود. - سطح خاك ، تقريبا بايد هم سطح معبر پياده باشد. دسترسی های كند رو : - شكل آن نواری است - فضای سبز بايد در دو طرف دسترسی استقرار يابد. - عرض آن حداقل 90تا 150 سانتيمتراست - فاصله كاشت درخت، از نخستين عامل ساختمان با احتساب عرض محور پیاده حداقل 3 تا 3.5 متر است. - سطح خاك ، بايد نسبت به سطح عبور وسايل نقليه ، پائين تر باشد. دسترسی های تندرو : - شكل آن نواری است - بايد در دو طرف و در ميان دسترسی استقرار يابد. - عرض آن در هر طرف حداقل 5.2 متر و در وسط1/1متر باشد. - حداقل فاصله عرضی نخستين درخت از عرض دسترسی پياده بايد 3.5متر باشد. - سطح خاك در نوارهای هر طرف، بايد تقريبا هم سطح حاشيه های عبور وسايل نقليه باشد. - سطح خاك در نوار ميانی ، بايد نسبت به سطح عبور وسايل نقليه ، بالاتر قرار گيرد. دسترسی های خيلی تندرو : - شكل آن نواری است. - محل استقرار در دو طرف ودر ميان دسترسی. - حداقل عرض نوار فضای سبز در هر طرف ، 13 متر و در ميان، 1/1متر است. - حداقل فاصله عرض آخرين درخت از عرض دسترسی پياده ، بايد 3.5 متر باشد. - سطح خاك در نوارهای هر طرف بايد تقريبا هم سطح حاشيه های عبوروسايل نقليه باشد. - سطح خاك در نوار ميانی ، بايد نسبت به سطح عبور وسايل نقليه ، بالاتر قرار گيرد. |
